Chia Tohumunun Tibbi Kullanımı ve Araştırmalar

Chia tohumu Meksika, Arjantin, Şili, Yeni Zelanda, Japonya, Amerika birleşik devletleri, Kanada ve Avustralya gibi farlı ülkelerde değişik amaçlarla kullanılır. 2009 yılında Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Konseyi tarafından yeni gıda olarak onaylanmıştır.

Bilimsel görüşe göre chia olumsuz alerjenik, anti beslenme yada toksik etkilere sebep olmaz. Chia tohumunun başlıca uygulama alanları arasında gıda takviyesi olarak kullanımı ve tahıl barı, bisküvi, makarna, ekmek, çerez ve yoğurt içine katılarak kullanımı vardır, bunun dışında kek tariflerine bile eklenir.

Chia tohumunun bir diğer önemli özelliği de yağ üretiminde kullanımıdır. Açık renklidir ve fazla miktarda gerekli yağların bulundurmasının avantajlarına sahiptir. Bu ürünün ana uygulama alanı kapsüller haline getirilerek omega-3 gıda takviyesi olarak hazırlanmasıdır. Chia yağı aynı zamanda chia yapraklarından da çıkarılabilir ve baharat ya da esans olarak kullanılabilinir.

Chia tohumu en önemli omega-3 kaynaklarındandır, ana etkisi trigliserid seviyesini düşürmesidir, Ayrıca fitoserolün β-stosterol olarak varlığı kolestrol plazma seviyesini kontrol sağlar. Kısa süre önce chia tohumunun yüksek değerde fitoserol içerdiği keşfedilmiştir, önemli besin kardiyovasküler rahatsızlıkların önlenmesine yardım eder ve kanser oluşumunu engeller, antioksidanlar bakteri ve mantar oluşumunu engeller. Yukarıda bahsedildiği gibi tohum lif bakımından zengindir, bağırsak fonksiyonları için uygundur ve geleneksel tahıllardan çok daha fazla besinsel protein içerir. İyi bir B vitamini kaynağıdır artı kalsiyum magnezyum fosfor çinko potasyum ve diğer mineraller bakımından zengindir.

Chianın bir diğer uygulaması gıda sektöründe zamk olarak kullanımıdır. Bu bileşen genellikle polisakaritler halinde çözünür liflerden oluşur.

Önceki çalışmalar göstermiştir ki zamk yeni bir polisakarit kaynağı olabilir, gelişmiş özellikleri ile film ve tabaka halinde polimer karışımlar yaratma potansiyeli vardır.

Chia tohumu ve bileşenlerinin besin ve sağlık/tıbbi değerleri ve teknolojik işlevselliği Tablo 8’de gösterilmiştir.

TIBBİ KULLANIMI

Bu tarihe kadar öğütülmüş ya da bütün chia tohumu tüketiminin alerjik ya da yan etkisi olduğuna dair hiçbir kanıt bulunamamıştır.

Chia tohumu ile alakalı en önemli tıbbi çalışmalardan bazıları Toronto St. Michael Hastanesi, Kanada da yapılmıştır. Chia çözünür lif zenginidir, sadece 12gr tohum 5gr’dan fazla diyet lif sağlar. Çözünemez fiber uzun süre kendi ağırlığını suda absorbe yeteneğine sahiptir, bu kan şekerini düzenler, insülin salınım miktarını dengeler, tokluk hissi sağlar ve açlık hissini yavaşlatır. Vuksan et al. 2007 deki araştırmaya göre yüksek lifli beslenme düzeni diyabeti kontrol etmekte yardımcı olur. Bu bilimsel çalışma 20 sağlıklı diyabet hastası üzerinde chia unu ile hazırlanmış ekmek verilerek ve bütün tohum halinde gıdalarına karıştırılarak yapıldı. Chia tohumunun günlük toplam tüketimi 37gr’dır.

Çalışma deneklerinin tansiyonları sırayla değişim olup olmadığı gözlemlendi. Sonuçlar kan glikozunda küçük düşüşler göstermesine rağmen en önemli bulgular şunlardır:

Kan pıhtılaşmaya daha az yatkın hale geldi, bu da kalp krizi ve boğulma riskinin önüne geçtiği

C-reaktif protein (CRP) ile ölçülen iç iltihaplanma seviyesini düşürdüğü.

Chianın kan basıncı üzerinde etkisi olduğu, systolik kan basıncını ortalama 6mmHg düşürür, istenilen systolik kan basınç ve prehipertansiyon sırasıyla değerlendirildiğinde 90-119 ve 120-139mmHg’dir.

Ayrıca yüksek omega-3 yağ asidi içeriği nedeniyle çeşitli çalışmalar tohumun aşağıda belirtilen tıbbi özelliklerine dayandırılır:

* Kolestrolü düşürür,
* Kan pıhtılaşmasını engeller
* Doku oluşumunu artırır,
* Karbonhidrat sindirimini yavaşlatır,
* Kan şekeri seviyesini kontrolünü destekler,
* Depresyon ve epilepsi gibi beyin hastalıkları riskini düşürür,
* Bağışıklık sistemini geliştirir
* Fetüs döneminde retina ve beyin gelişimine yardımcı olur ve ayrıca 2 yaş altı çocuklar için faydalı etkileri vardır.

Bazı klinik ve epidemiyolojik çalışmalar yüksek ALA tüketimini kardiovasküler hastalıklar riskini düşürmesi ile bağdaştırılır.

Chianın kilo vermeyi desteklediği belirlemiş ve aşırı kilolu bireylerde risk faktörlerini değiştirmiştir, chia tohumu plazma ALA konsantrasyonunu artırmıştır, ama plasebo grubunda hiçbir değişim gözlemlenmiştir ve chia gruplarında eicosapentaenoic asit (EPA) docosapentaenoic asit (DHA) konsantrasyonları, body compozition, iltihap, oxidative stres ve kan basıncında artış gözlemlenmemiştir.

Bir çalışmada postmenepozal kadınlar 7 hafta boyunca öğütülmüş chia tohumu yutmuş, plazma ELA ve EPA’da bir haftalık tüketimden sonra önemli bir artış olmuştur ama plazma DPA ve DHA’da önemli bir artış yoktur.

Mohd Ali et al. (2012)e göre yapılan birkaç klinik çalışmada tohum tarihinde farklılıklar gözlemlenmiştir, Nieman, (2009) tarafından gösterilen temel olumsuz sonuçların kullanılan tedavi süresi ile ve her çalışmada kullanılan bileşenler sebebiyle olabilir.

Son olarak chia tohumunun fizyolojik etkilerini değerlendirmek ve tıbbi faydaları için bir çok çalışma yapıldı, ancak bu küçük tohumun bileşenlerinin insan üzerindeki muazzam potansiyelini göstermek için daha fazlası yapılmalıdır.